Internationale Dag van de Kunst – San Francesco
Een prachtige lofzang op God
Met kunst kun je verhalen vertellen zonder woorden. Als ik met een groep Assisi bezoek, dan is een bezoek aan de grafkerk van Franciscus een van de hoogtepunten van de reis.
Voor kunsthistorici is het er de hemel op aarde
Toegegeven, er wordt altijd wel wat gemopperd of zo’n enorm bouwwerk wel past bij een broeder die niets wilde bezitten, voor wie eenvoud en armoede ontzettend belangrijk waren. We moeten echter niet vergeten dat die kerk – of beter die beide kerken, het zijn er immers twee bovenop elkaar – gebouwd is tot meerdere eer en glorie van God. God is die eer wel waardig, sterker nog, wel meer eer dan dat… zoveel eer dat het ons mensen te boven gaat.
Voor kunsthistorici is het de hemel op aarde. Nergens ter wereld komen zowel de romaanse stijl (de kerk), de gotiek (de Franciscus van Cimabue) als de renaissance (de kruisigingsscène van Giotto) zo dicht bij elkaar. Die kerken die zijn er ook om de vele duizenden bezoekers een plek te geven om te bidden én iets te leren over Franciscus. Alle fresco’s uit de verschillende generaties, die van de maestro van de San Francesco, van Cimabue, van Giotto en Lorenzetti, ze zijn er en vertellen ons over Franciscus.
Zo roepen de fresco’s van Giotto op tot vrede. Volgens hem moeten de broeders in de wereld herauten van vrede, brengers van vrede, zijn. Zo is er een fresco met op de achtergrond een stad. Tussen twee stadstorens is een gebroken plankje geschilderd. Dat is de valkuil die stadsbewoners voor elkaar neerleggen; het begin van ruzie en strijd. De broeders moeten de stad in om het plankje te repareren en zo vrede te brengen in de stad.
Het beroemde Franciscus-fresco van Cimabue
Franciscus’ ‘vogelpreek’, door Giotto
“De goede kijker weet precies wat Giotto wil vertellen: Franciscus preekt en is er dus voor iedereen”
Of neem het fresco van de vogelpreek. Rondom Franciscus zitten vogels van letterlijk alle pluimage. De goede kijker weet precies wat Giotto wil vertellen: Franciscus preekt en is er dus voor iedereen, arm en rijk, dik en dun, man en vrouw, christen, moslim, jood. Franciscus rekende iedereen tot zijn zusters en broeders.
Of Lorenzetti’s Maria van de zonsondergang, zo genoemd omdat op 15 augustus, het hoogfeest van Maria ten hemelopneming, de avondzon precies door een deur van de kerk naar binnen valt, op dit fresco. Het lijkt namelijk of Maria met haar hand het bekende liftgebaar maakt: de duim naar achter. Uiteraard lift Maria niet, ze wijst naar Franciscus achter haar. Ze kijkt daarbij haar Kind in de ogen. Het is alsof Jezus zijn moeder heeft gevraagd: wie is mijn meest geliefde leerling? Achter het Kind Jezus staat namelijk Johannes de Apostel en Evangelist, die in de traditie wel gelijkgesteld is aan de anonieme ‘meest geliefde leerling’ uit het Johannesevangelie. Maar volgens Maria is niet Johannes de meest geliefde leerling, maar Franciscus. Niemand had Jezus’ leven zo goed nagevolgd als Franciscus, vond men. Door dat Maria in haar handen en ogen te leggen, geeft Lorenzetti er gewicht aan… en dan is het waar.
Als je ooit eens de kans heb, bezoek dan zeker deze Basilica San Francesco, deze prachtige lofzang op God… want, zoals ik al begon: uiteindelijk is alle kunst een lofzang op God. En zeggen wij daarom met Clara van Assisi:
Zijn schoonheid bewonderen alle zalige hemelmachten
zonder ophouden,
zijn liefde wekt liefde,
Hem aanschouwen verkwikt,
zijn vriendelijkheid vervult,
zijn tederheid verzadigt,
Hem gedenken schenkt teder licht.
