Zuster moeder aarde
Franciscus’ visie op de aarde
Op de Dag van de Aarde, elk jaar op 22 april, wordt er aandacht gevraagd voor de aarde. Franciscus noemt haar in zijn Zonnelied een van zijn zusters, maar geeft haar ook een tweede titel mee: moeder.
Laatst vroeg mij iemand waarom de aarde ‘moeder’ wordt genoemd. Dat is een traditie uit de tijd dat men van biologie minder kaas had gegeten dan nu. Eeuwenlang dacht men dat de man met zijn zaad de “vruchtbare grond” van de vrouw bevruchtte, net zoals een boer de aarde inzaait waarna er gewassen opschieten.
Maar we zeggen eigenlijk veel meer als we spreken van ‘moeder’. De symboliek van de moeder is verbonden met liefde, zorg en bescherming, ze is de oerbron van het leven. Moeder vormt de primaire schil rond het prille leven. Het symbolische vaderschap is meer de stevige secundaire schil: vaders liefde, zorg en bescherming uiten zich in de zorg voor veiligheid.
Het moederschap past perfect bij de aarde: zij zorgt voor al het leven op haar, ze is er de oerbron van en is essentieel om het in stand te houden. Maar… ze is even kwetsbaar als elk ander schepsel. Vader aarde klinkt niet. Alleen in God vallen vader- en moederschap samen.
De lieve, zorgzame moeder en de stoere, sterke vader is misschien wat traditioneel gedacht. Tegenwoordig loopt het meer door elkaar… Vader geeft zijn kind ook de fles en moeder zorgt ook voor financiële zekerheid en daarmee bescherming. En dat is prima. Maar de symbolische betekenis van beiden staat als een huis.
In het moederschap van de aarde erkennen we ten eerste onze afhankelijkheid van haar. Zonder de aarde kunnen wij mensen, dieren en planten niet bestaan. Ten tweede erkennen wij daarmee ook haar kwetsbaarheid. In dat laatste kunnen wij niet passief blijven. Een baby kan niet veel kan doen om zijn moeder te beschermen, wij mensen kunnen dat richting onze aarde wel. En we zullen wel moeten, want zoals we al vaststelden: zónder haar kunnen we niet bestaan en zelfs als ze blijft bestaan, maar niet meer in staat is haar moederrol te vervullen, is onze tijd voorbij.
En dan is er nog iets dat Franciscus zo benadrukt. Een moeder-kindrelatie is niet per se een-op-een. Een moeder kan meerdere kinderen hebben, dat is bij de aarde zeker zo. Hierdoor zijn wij met de gehele schepping zusters en broeders van elkaar. Maar, dat zijn we toch al door God? Zeker. Maar als we naar die band kijken is de aarde deel van de schepping en daarmee onze zuster. Goed zorgen voor je zuster is misschien wel heel nobel en goed, maar niet essentieel voor je eigen voortbestaan. In dit geval is dat bij een gezamenlijke moeder wel zo: iedereen is even verantwoordelijk om goed voor haar te zorgen.
Als we allemaal de aarde als onze moeder beschouwen, erkennen we de noodzaak tot samenwerken om haar te beschermen en dienen we God. Zingen we daarom met Franciscus:
Wees geprezen, mijn Heer, door onze zuster, moeder aarde,
die ons voedt en leidt,
en allerlei vruchten voortbrengt, bonte bloemen en planten.
Wees geprezen, mijn Heer, door wie omwille van uw liefde
vergiffenis schenken, en ziekte en verdrukking dragen.
Gelukkig wie dat dragen in vrede,
want door U, Allerhoogste, worden zij gekroond.
(…)
Prijs en zegen mijn Heer,
en dank en dien Hem in grote nederigheid.
KOEMI