15 august: feest van Maria-Tenhemelopneming

Kruidenwijding in San Damianokerk te ’s-Hertogenbosch

Op 15 augustus gedenken we het sterven en de tenhemelopneming van Maria. Al vanaf de vijfde eeuw doen er verhalen de ronde over haar bijzondere overlijden. In het Westen heet het feest ‘Maria-Tenhemelopneming’ en in het Oosten ‘Het inslapen van Maria’. Rond deze gedenkdag zijn diverse gebruiken en rituelen ontstaan. Een daarvan is het zegenen van kruidenbossen. In de lijn van deze traditie zal in de San Damianokerk in ’s-Hertogenbosch op 15 augustus een kruidenzegening plaatsvinden.

Schilderij van Charles Le Brun (1619 — 1690).

In het eenvoudig veldgewas wil de Eeuwige zelf in ons leven zichtbaar, tastbaar en ruikbaar aanwezig zijn

Uit de Bijbel weten we niets over Maria’s laatste levensjaren, noch over haar dood.

In de vijfde eeuw wijdde men in Jeruzalem op 15 augustus een kerk in, waarvan men aannam dat ze op de plek stond waar Maria haar laatste levensjaren sleet. Want ja, het zijn vooral apocriefe verhalen die vertellen over de ‘overgang’, de transitie, van Maria. In de bonte variatie van verhalen komt steeds terug dat Maria bij haar sterven werd omringd door de apostelen, en dat haar ziel door Jezus zelf in ontvangst werd genomen en naar de hemel werd overgebracht. Maria mag delen in Christus’ heerlijkheid. Ook al werd 15 augustus al in de vijfde eeuw gevierd, pas in 1950 werd Maria’s met lichaam en ziel opgenomen zijn in de hemel een dogma, een officieel kerkelijk leerstuk.

Verhalen

De traditie verbindt aan Maria’s tenhemelopneming verschillende bijzondere verhalen met de apostel Thomas in een hoofdrol. Zo gaat het verhaal dat hij niet aanwezig kon zijn bij Maria’s begrafenis omdat hij helemaal uit India moest komen. Terwijl hij nog door de lucht zweefde, op weg naar Jeruzalem, kruiste hij de baan die Maria beschreef op weg naar de hemel. Van dit verhaal bestaan verschillende versies.

Gebruiken

In de loop der eeuwen zijn er op het snijvlak van kerk en volkscultuur tal van gebruiken ontstaan. Een daarvan is het zegenen van een boeketje met veldgewassen en kruiden, in het midden van de oogstmaand (augustus). De zegening van kruidenbossen is een voorbeeld van kerstening van een voorchristelijk gebruik, waarbij de magische ritus uit de voorchristelijke tijd bewerkt werd tot een christelijke zegening van een kruidenbos. Zo richtte men zich tot God, de schepper van het zaadvormend gewas.

Ook aan dit gebruik van de kruidenzegening is een legende verbonden over apostel Thomas. Bij de begrafenis van Maria zou Thomas drie dagen (!) te laat zijn geweest. Omdat hij niet kon geloven dat de Moeder Gods gestorven was en met ziel en lichaam ten hemel gevaren, werd op zijn verzoek de sarcofaag geopend. Deze was leeg; Maria was in de hemel opgenomen en op de plaats waar haar lichaam gelegen had, lagen geurende kruiden.

Deze legende verbindt de geurende en geneeskrachtige kruiden met Gods heilswerk in Maria. Ze worden met haar opgang naar God verbonden. Ze worden tot ‘de geur van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, van het land dat ons beloofd is’.

Verbeelden

God heeft de mens veel gegeven. God geeft ons de aarde om haar te bewonen en alle gewassen geeft Hij ons tot voedsel. God ziet dat zijn scheppende werk goed is en Hij zegent het. Aan ons de opdracht om  daar goed voor te zorgen. Juist in onze tijd schort daar veel aan.

Gewassen zijn meer dan enkel voedsel. De kruiden die groeien op het veld geven smaak en geur aan ons eten en ze hebben genezende kracht; ze hebben een heilzame werking op lichaam en geest.

Daarom ontstond ooit de traditie om met 15 augustus een kruidenbosje te maken van meestal zeven of negen verschillende kruiden. Een traditionele samenstelling van zo’n 15 augustus-kruidwis is als volgt: twee kruiden uit de reeks: koninginnenkruid of leverkruid, wilde marjolein, koningskaars of toorts, Sint-Janskruid, wilgenroosje, of klaproos; twee helende planten: valeriaan, duizendblad, boerenwormkruid, echte kamille, tormentil, bijvoet, of absintalsem; korenaren van rogge en tarwe; en een boomvrucht: het groene blad van de walnoot.

Op het aanstaande feest van Maria-Tenhemelopneming willen wij in de San Damianokerk in ’s-Hertogenbosch en bij de clarissen in Nijmegen deze traditie in ere houden door zulke kruidenbosjes te zegenen en aan de deelnemers uit te delen om ze mee naar huis te nemen. De tijden vindt u hier.

In het eenvoudig veldgewas, dat bloeiend en geurend gave Gods is, wil de Eeuwige zelf in ons leven zichtbaar, tastbaar en zelfs ruikbaar aanwezig zijn. Mogen deze kruiden Gods heilswerk in ons leven verbeelden.

Zuster Beatrijs Corveleyn osc

De kruidenbosjes uit 2021

Gerelateerde nieuwsberichten