Citaat van broeder Everardus

In de de nieuwsbrief van Stichting Everardus Witte Fonds bespreken we ‘citaten’ van Broeder Everardus. ‘t Heilige Bruurke heeft geen ‘eigen werken’ geschreven. Toch kunnen we hem via zijn geschriften beter leren kennen. Zijn geschriften zijn in twee categorieën te onderscheiden.

Enerzijds zijn persoonlijke correspondentie. Door de jaren heen heeft hij met zijn familie geschreven en met mensen die contact met hem zochten. Dat zijn meestal wat kortere brieven.

Daarnaast heeft Broeder Everardus een bonte verzameling ‘schriftjes’ aangelegd met allerlei zinnen die voor hem van betekenis waren. De herkomst kwam van conferenties, gesprekken met zijn biechtvader, boeken of tijdschriften die hij gelezen had. Overal wist Everardus wel iets uit te halen waar hij zich verder op wilde bezinnen, of waar hij later op terug kon kijken om zijn leven te verrijken of te verbeteren.

Dat wat hij hoorde of las, ging diep door hem heen. Hij overwoog het en probeerde het in praktijk te brengen. Hij koos niet voor verstrooiing, maar hij concentreerde zich op zaken waar hij geestelijk voordeel uit kon halen. Daarin was hij consequent en doelgericht.

Dat wat hij hoorde of las, ging diep door hem heen.

Nuchterheid en zorgvuldigheid
De gewoonte om wat je aansprak bij de geestelijke lezing in een schrift te noteren en dat schrift dan weer te gebruiken om je te herinneren aan wat je belangrijk vond, stamt uit de Moderne Devotie, de grote Nederlandse vroomheidsbeweging uit de veertiende en vijftiende eeuw. Het getuigt van nuchterheid en zorgvuldigheid bij het lezen.

De geschriften van ‘t Bruurke zijn op velerlei manieren bij elkaar geschreven: ‘echte’ schriften, maar ook kladblaadjes, achterzijde van kalenders, enveloppen, die hij dan op de een of andere manier bij elkaar hield. Zijn geschriften kenmerken zich door vele onderstrepingen, afkortingen (coderingen) en tekens. Vaak geeft hij de herkomst van de teksten aan.

Over de keuze en de commentaren
De keuze in de nieuwsbrieven uit zijn geschriften is vanzelfsprekend subjectief. We hopen iets te kiezen wat ook nu nog aan kan spreken, ook al is het geestelijk klimaat waarin we nu leven sterk veranderd ten opzichte van de tijd waarin Broeder Everardus leefde. Dat is iets om rekening mee te houden. In voorkomende gevallen zullen we de teksten van ‘t Heilig Bruurke voorzien van een bijschrift. Wij hopen dat u met deze bijdragen van Broeder Everardus zelf, verrijkt wordt, zoals hij er ook zelf door verrijkt is geworden.

De citaten en het commentaar door br. Wim Pot (de eerste x) en door dr. Jozef Wissink, pr. (vanaf nummer) zijn hieronder na te lezen.

Door op het citaat te klikken, opent de bijbehorende commentaar.

De citaten

De tekst gaat over de omgang met het lijden in ons leven. We denken daar natuurlijk direct aan het grote leed van oorlog, van dodelijke ziektes, van totaal verziekte relaties. Maar er is ook kleiner leed, dat af en toe behoorlijk lastig te verdragen is. Een broeder die uit de hoogte doet tegen je. Een kind dat zich moeilijk kan concentreren en dus slechte toetsen maakt op school. Een buur die net wat teveel lawaai maakt en niet erg vatbaar is voor de vraag of het wat minder kan. Everardus heeft in ons citaat vooral dat kleinere leed op het oog: het zijn “kruisjes” die je te dragen krijgt.

Het citaat zegt dat die kruisjes over ons zendt. Het is voor hem de God die in ons is, dus de liefhebbende God met wie we vertrouwd zijn. Het lijkt op de taal, die we ook in de Bijbel aantreffen, dat God ons beproeft, op de proeft stelt. Je mag dus zo spreken. Tegelijk zegt de Bijbel in de brief van Jakobus (Jak. 1,12-13) ook dat God ons niet beproeft of bekoort of verzoekt, maar dat de bekoring voortkomt uit onze eigen neigingen en begeertes. Dus moet je ook weer voorzichtig zijn in dezen. Maar als je God als vriend beleeft en je ziet ook de positieve kansen van de kruisjes, dan mag je het zo zeggen als het citaat van Everardus het doet.

De kans die de beproeving biedt is, dat je het (kleine) leed dat jou overkomt geduldig draagt. Dat is in onze samenleving geen populair advies. We willen graag alle problemen opgelost zien, liefst vandaag nog. Ik denk wel eens dat we daardoor meer lijden dan wanneer we geduldiger zouden zijn en dat ook de mensen die met ons samen moeten leven zo meer van ons lijden dan als we wat geduldiger zouden zijn. Maar wie de kruisjes geduldig draagt als beproeving van ons geduld, die maakt ze meteen tot deel van de omgang met de vriend die God is. Die vriend zal je niet laten vallen.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Deze keer gaat de tekst die het heilig Bruurke citeert over de geestelijke lezing. Bij de geestelijke lezing gaat het erom, dat je teksten en boeken kiest en leest met het oog op de voeding van je ziel, niet omdat je geleerd wilt worden of nieuwsgierig bent met het oog op interessante gesprekken met andere mensen. Veel auteurs wijzen erop, dat het er dus niet om gaat om je kennis van allerlei zaken uit te breiden, maar om dieper te laten doordringen wie God is en wie je zelf bent. Bij steeds meer uitbreiding van de stof waarschuwen de meeste auteurs tegen oppervlakkigheid. De auteur van vandaag heeft nog een ander argument: kennis maken met totaal vreemde onderwerpen kost veel energie. Wie meerdere keren hetzelfde boek leest, raakt ermee vertrouwd en is er tenslotte helemaal in thuis. Ik hoorde een keer over een monnik, die veertig jaar in de Vastentijd voor zijn geestelijke lezing hetzelfde boek koos, het boek “Merkstenen” van Dag Hammarskjold. Zijn abt zei over hem: “Hij is de man van één boek en is zo een wijze monnik geworden.”

Dr. Jozef Wissink, pr.

Het citaat dat broeder Everardus heeft overgeschreven gaat over het gebed. De woorden “in Gods Tegenwoordigheid zijn” zijn eigenlijk een omschrijving van wat het hart van het gebed uitmaakt. Bidden is: Gods Tegenwoordigheid opmerken en zelf ook tegenwoordig zijn bij God. God is alomtegenwoordig, leerden we vroeger. Maar die tegenwoordigheid wordt niet altijd opgemerkt en vaak zijn wij zelf ook niet tegenwoordig, maar afwezig, verstrooid, cirkelend om wat we zelf graag willen of willen hebben.
Vroeger zei men vaak, dat bidden spreken met God is. Onze tekst spreekt dat tegen, althans voor waar het om het hart van het gebed gaat. Het hart is: stil worden bij God, God beminnen, God God laten zijn. In die liefde, in die minne heerst het “Uw wil geschiede”. Niet “luister, Heer, uw dienaar spreekt”, maar “spreek Heer, uw dienaar luistert”. En of het bidden dan heerlijk wordt of als dorheid aanvoelt, dat maakt niet uit. Uw wil geschiede.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Biddend leven is aandachtig leven. Daarbij gaat het erom de wereld in stereo te horen : aan de ene kant met volle aandacht bij wat er gaande is om je heen en aan de andere kant in aandacht voor hoe je hart erop reageert. Zonder dat laatste ben je een oppervlakte-mens.

Nu is dat hart een dubbelzinnig gegeven. Het is aan de ene kant de plek van woede en haat, van begeerte naar rijkdom, roem, seks en wat niet al en ook een plek van angst. Dat hart moet je openleggen voor God, opdat Hij onze woede laat slijten, onze angst tot rust brengt, ons begeren matigt. Het is aan de andere kant de plek van verlangen naar liefde, vrede, het goede voor anderen en jezelf. Dat verlangen wordt in ons gewekt door de heilige Geest. En dan is het zaak om dat verlangen te gehoorzamen, op dat verlangen je leven in te richten. Dan is gehoorzamen aan je hart geen eigenzinnig je eigen wil doen, maar echte gehoorzaamheid aan de neerslag van Gods roepen in je hart.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Eenzaamheid is een dubbelzinnig verschijnsel. Er is de eenzaamheid van dat je geen contact kunt maken, dat je geen vriend of vriendin hebt, dat je geen bezoek krijgt. Dat is schrijnend pijnlijk. Er is ook de eenzaamheid die optreedt, als jij een besluit moet nemen, dat niemand anders voor je nemen kan, als jij gevraagd wordt om ergens “ja” of “ nee” tegen te zeggen, wat niemand anders voor je doen kan. Ook die eenzaamheid kan schrijnen en pijn doen, maar tegelijk is het een goede eenzaamheid, een plaats waar je jezelf tegenkomt. Op die plek ben je in jouw diepste binnenste.

Het is de plek, waar je openstaat voor wat groter is dan jezelf, voor het geheim van God, waar je ook open en bloot staat voor God. Het citaat van Everardus zegt zelfs, dat je daar in God bent. Ook al blijft God een verborgen God, je bent in Hem. Als je daar openstaat voor het Geheim van het Leven, geef je je over aan de heilige Geest. Het besluit dat je nemen moet zal echt jouw besluit zijn, maar het is tegelijk een meewaaien in de richting waarin de Liefde je waait. Waar dat gebeurt word je omgevormd in God: je hart wordt ruimer, pijnlijk ruim en heerlijk ruim. Je wordt eenvoudig, niet meer ingewikkeld, een mens uit één stuk.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Daarom het advies: eigen je niets toe. In het citaat leert broeder Everardus, dat dit advies niet alleen opgaat voor materiële bezittingen, maar ook voor goede eigenschappen, zoals goede deugden. Je kunt nog beter een zwakke eigenschap hebben, wanneer die je in je eigen oog (en in het oog van anderen ook!) omlaag haalt dan een deugd, wanneer je daar arrogant van wordt. Mensen die erg met zichzelf ingenomen zijn hebben inderdaad vaak iets onuitstaanbaars. Wie weet dat hij het van Gods genade en barmhartigheid moet hebben, zal ook een medebroeder of -zuster niet zo gauw veroordelen.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Eigen u nooit iets toe: niet alleen geen bijval of talenten, maar zelfs geen inwendige gaven. Uw goede wil is niet minder een gave der barmhartigheid dan het bestaan en het leven…

alles is geleend goed. Met de talenten worden gewone, natuurlijke vermogens bedoeld, bijvoorbeeld dat je een scherp intellect hebt of dat je een hartelijk karakter hebt of dat je goed kunt luisteren. Bij de innerlijke gaven denkt Everardus aan genadegaven van Godswege. Dat je smaak hebt in het gebed, dat je blijft hopen op God, ook als dingen hopeloos lijken. De schrijver noemt hier “de goede wil” apart. Dat is dat je wil op het goede gericht staat en weerstand biedt aan het kwaad.

Broeder Everardus leest hier in lijn met de heilige Franciscus zelf, die zegt dat we alle goede dingen “aan God moeten terug geven”. Dat wil zeggen dat je ervoor dankt, maar ook dat je weet dat ze van God stammen, maar ook van Hem blijven. Als God je een moment zou loslaten, liep jij er arrogant mee te pronken, alsof ze van jou waren en was je ze vanwege de hoogmoed al weer kwijt.

Dr. Jozef Wissink, pr.

Vanouds is de eer van de mens een belangrijk thema. Je goede naam is je wat waard. Als jij iets goeds hebt gedaan en iemand anders gaat met de eer strijken, dan doet dat zelfs pijn: het is onrechtvaardig. Je kunt er kwaad om worden. Er bestaat zelfs zoiets als eerwraak. Ditmaal een citaat dat broeder Everardus heeft overgeschreven, dat alles moet draaien om de eer van God en dat je zelfs voor het goede dat je gedaan hebt God de eer moet geven. Op de achtergrond staat de gedachte, dat God ook de oorzaak is van het goede dat je doet en dat je inderdaad zelf doet. Want God heeft jou ertoe verlokt om het goede te doen, dat je zelf deed. Everardus hoefde de eer daarvoor niet. Hij was allang blij dat er goeds gebeurde, ook door hem. Hij dankte er Gods goedheid voor. Ik maakte het een keer mee, dat er zoiets gebeurde rondom een huwelijksjubileum. De vrouw prees haar man, omdat het zo’n goede vent was. Toen ik de man aankeek, wat die lof hem deed, zei hij simpel: dat was toch niet zo moeilijk met zo’n vrouw. Die man hield de liefde van zijn vrouw hoog (hij “verheerlijkte” haar).

Dr. J. Wissink, pr

God wordt in dit citaat geschilderd als een koninklijke gestalte: met majesteit en glorie. Glorie slaat erop, dat iemand gewicht heeft, echt wat voorstelt, eer waard is. God heeft zijn innerlijke glorie: Hij heeft echt gewicht in Zichzelf en weet daarvan. Maar God wil dat Zijn glorie ook uiterlijk, in de schepselwereld weerspiegeld wordt. Als dat gebeurt, dienen de schepselen ertoe dat wij, als mensen, zien dat God inderdaad groot is en Hem de eer brengen die Hem toe komt. De dode dingen en de levende schepselen weerspiegelen Gods glorie gewoon door te zijn wat en wie ze zijn. Een hond is een goede hond door gewoon hond te zijn. Een diamant laat iets van Gods schoonheid zien door te stralen als diamant. Een mens weerspiegelt Gods glorie door echt mens te zijn. Dat gebeurt, waar we een goede mens worden. Dat gebeurt, waar we God loven eren, mede namens de andere schepselen.

Dr. J. Wissink, pr

Broeder Everardus gaat ervan uit, dat je op beproevingen stuit, wanneer je een taak hebt gekregen. En elke christen heeft een taak in deze wereld. Ieder afzonderlijk en wij samen moeten de hoop levend houden in onze wereld, moeten liefdevol met mensen omgaan, moeten elkaars nood zien en bereid zijn tot solidariteit en geduld met elkaar. Wie dat ernstig neemt, kan er moe van worden, kan voor arrogant uitgemaakt worden, kan af en toe vrezen dat het eigen geluk erbij inschiet.

En dan pleit Everardus voor wat wel eens “heilige onverschilligheid” genoemd wordt. Dat is niet, dat je onverschillig bent ten aanzien van mensen. Het gaat erom, dat wat God wil met mij, met ons en met onze wereld zozeer op de eerste plaats komt, dat het voor jou van minder belang wordt wat er vervolgens gebeurt. Of het nu duister wordt of licht, of er narigheid van komt of hele mooie dingen, als Gods wil maar geschiedt. Dat kan je houding worden, als je eerst het Koninkrijk Gods zoekt en daarna wel verder ziet.

Dr. J. Wissink, pr

In de Zenmeditatie, zegt men, dat je alles wat er zich in je afspeelt moet waarnemen, zonder het te voeden. Wie waarneemt, dat hij kwaad is en in de boosheid gaat zitten, kan zich al helemaal voorbereiden op alles wat hij de tegenstander wil gaan zeggen. Daarmee heb je God buitengesloten van je bidden: je bent met jezelf bezig. Waarnemen zonder te voeden is: wat er in je aanwezig is loslaten. Onder al het gedoe, waarmee we ons druk maken, kan het eenzaam lijken, maar het is de plek, waar rust te vinden is, waar God op ons wacht.

Dr. J. Wissink, pr

Broeder Everardus heeft deze tekst overgeschreven of hij heeft wat hij gelezen heeft samengevat in deze woorden. Het centrale in het gelovige leven is dat een mens leeft in vertrouwvolle overgave aan God. Die deugd houdt ook in dat men leeft in een soort staat van gehoorzaamheid, want van liefde. Augustinus zei al: heb lief en doe vervolgens wat ge wilt.
Die staat is aan de ene kant passief: men wil wat God wil en is niet nieuwsgierig naar wat God met je voorheeft. Of je wel in de hemel komt en of je wel geacht zult worden en of het bidden wel goed zal gaan. Tegelijk is die gehoorzaamheid actief: zodra je iets bepaalds als Gods wil onderkent, ga je het meteen doen. Zo leven is een eenvoudig, transparant en constant leven.

Dr. J. Wissink, pr.

Dit citaat uit het verlangen van het Heilig Bruurke om… zijn leven volledig in handen te leggen van God, maar ook om in het hier en nu te leven. In onze tijd – waarin ons jachten en jagen, mede door alle digitale mogelijkheden, enkel maar groter is geworden – kunnen we aan dit verlangen steun ontlenen.

Br. Hans-Peter Bartels ofm

Dit citaat geeft uitdrukking aan het verlangen van het Heilig Bruurke om in zichzelf te keren, om God te ontvangen in zijn eigen kern, zijn ziel. Broeder Everardus verwijst hier naar het bezoek van Jezus aan Martha en Maria (Lukas 10,38-42). Het is goed om te werken, maar als biddende broeder legt Everardus het accent op het ‘luisteren’ naar God in zijn binnenste. Wie werkt en bidt ontvangt kracht om alles te doorstaan. Is het geen mooie levenshouding die het Heilig Bruurke ons biedt?… Zorg alleen voor hetgeen onze liefde kan vermeerderen.

Br. Wim Pot ofm

Dit is een citaat (auteur onbekend) dat Everardus overschreef. Het laat zien dat hij hoopvol in het leven wil staan. Het is goed om te blijven hopen.

“Jezus zachtmoedig en ootmoedig van Harte,
maakt mijn hart gelijkvormig aan het Uwe.”

Hierin is de liefde van Broeder Everardus voor Jezus aan het woord. In zijn gedachten en gebed wilde hij zich steeds meer met Jezus verbinden.

Br. Wim Pot ofm

‘t Heilig Bruurke noemt dat het fundament van ons geestelijk leven. Wie zich bewust is dat God in de ziel aanwezig is, zal daardoor een ander mens worden. Ik maak even de vergelijking met mensen die zich bepaalde vrienden uitzoeken. Daar neem je iets van over
en daar wordt je door beïnvloed. Bij Everardus was God een levende realiteit, levendig in zijn bewustzijn. Hij leefde met Hem samen. Everardus richtte zich daar ook op. Vandaar dat hij schrijft: denk aan de tegenwoordigheid van God in uw ziel. God is er al, je moet er alleen wel aan denken te midden van de dagelijkse dingen die je aandacht vragen. God is altijd al bij ons, en Hij zal altijd bij ons zijn. Dat laatste vieren we met Pasen, omdat er voor God geen dood is. Dan zullen we met een verrezen lichaam bij Hem zijn. De eenvoudige broeder laat zich hier als geestelijk leidsman zien, het navolgen waard: “Denk vooral aan de tegenwoordigheid van God in uw ziel”.

Br. Wim Pot ofm

Angst, vrees en twijfel, kunnen een mens onrustig maken. Wie weet dat niet uit eigen ervaring? Broeder Everardus wist dat ook vanuit zijn eigen leven en door de mensen die bij hem aanklopten. Broeder Everardus wist ook onderscheid te maken. Er is vrees en twijfel die vruchtbaar is en die bij het leven hoort. Vrees en twijfel die voorzichtig maakt, die niet verlamt, maar gevoelig maakt. Vrees en twijfel die valse zekerheden los wikt en die er toe uitnodigt om je vertrouwen te stellen op vaste grond, op God. Als men vreest zijn rust te verliezen draai je rond in een cirkel. Weglopen voor onrust doet meer kwaad dan proberen om er mee om te gaan.

Br. Wim Pot ofm

Gerelateerde nieuwsberichten

Gerelateerde nieuwsberichten